July 18, 2013 | by Emmanuel Martin Print

Bono có thể chỉ cho thế giới rằng doanh nghiệp tự do là tốt cho tất cả mọi người, không chỉ các quốc gia kém phát triển.

Vào ngày 15 tháng 7 vừa qua, Bono, ngôi sao nhạc rock Ailen, thủ lĩnh của ban nhạc U2, và là nhà hoạt động nhân quyền quốc tế, đã được tặng Huân chương Văn học và Nghệ thuật của Cộng hòa Pháp. Có lẽ ông có cơ hội để nói trước Nghị viện Pháp bài học về nền kinh tế lành mạnh. Nghị viện vẫn đang thảo luận về luật xã hội chủ nghĩa, dẫn đến ngăn các công ty hưởng lợi từ các nhà máy bị đóng cửa.

Bono? Phải chăng ông không là người ủng hộ có tiếng tăm cho các giải pháp của chính phủ về các vấn đề phát triển kinh tế?

Ông đã từng là người như vậy.

Cuối năm ngoái, phát biểu tại sự kiện Sáng kiến ​​Doanh nghiệp Xã hội Toàn cầu của Đại học Georgetown, Bono đã thay đổi hoàn hoàn và tuyên bố rằng cách để kích thích phát triển kinh tế tại các nước nghèo trên thế giới là “chủ nghĩa tư bản doanh nghiệp và thương mại.” Đây là một sự thay đổi dễ chịu đáng kinh ngạc!

Nếu thương mại và doanh nghiệp là tốt cho những người nghèo khó của châu Phi, nó cũng tốt cho người dân Pháp và những người khác. Chính phủ tính toán những doanh nghiệp cần thiết và như vậy hạn chế tăng trưởng và tự do. Cấm nhà máy đóng cửa nghe có vẻ nhân từ, nhưng doanh nghiệp cần sự linh hoạt để phục vụ người tiêu dùng. Rào cản đối với các nhà máy đóng cửa chắc chắn hoạt động như các rào cản để mở cửa nhà máy. Điều này giúp cho ai?

Cái nhìn sâu sắc của Bono làm cho ông trở nên duy nhất. Điều đó là không bình thường đối với các ngôi sao nhạc rock khi ủng hộ thị trường tự do. Họ thích xuất hiện một cách hoàn hảo và phi vật chất. Nhưng khi xem xét kỹ hơn, điều này kỳ lạ thực sự. Xét cho cùng, những nhạc sỹ này sẽ ở đâu mà không có chủ nghĩa tư bản doanh nghiệp? Sự tăng trưởng trong sự giàu có bình quân đầu người ở phương Tây, nhờ vào thị trường tự do tương đối, đã làm cho nhiều người có thể theo đuổi nghệ thuật hơn và bảo trợ họ nhiều hơn là khi mức sống thấp.

Hơn nữa, thiết bị âm nhạc hiện đại- từ ghi ta điện tới micro, từ các bộ ampli tới đèn – là sản phẩm của hàng ngàn doanh nghiệp làm việc vất vả chấp nhận rủi ro trong thị trường cạnh tranh. Như Leo Fender, một trong những nhà phát minh ra cây ghi ta điện. Cây ghi ta nổi tiếng “Stratocaster” của Fender là trung tâm của ban nhạc huyền thoại U2 và của nhiều ban nhạc và các nghệ sĩ khác, chẳng hạn như Jimi Hendrix, Dire Straits, Eric Clapton và Pink Floyd. Họ sẽ ở đâu nếu chính phủ kế hoạch hóa tập trung nền kinh tế? Các quan chức có cho phép Fender tạo ra cây ghi ta của mình?

Nếu không có chủ nghĩa tư bản doanh nghiệp và phạm vi kinh doanh toàn cầu của mình, nhiều ngôi sao nhạc rock đã không thể trở thành triệu phú hay tỷ phú. Làm thế nào, sau đó, họ thực hiện các công việc từ thiện và tài trợ cuộc chiến của họ chống lại đói nghèo và đau khổ? Vận may của họ là kết quả của vô số trao đổi cùng có lợi giữa người sản xuất và người mua âm nhạc – đó là, hoạt động của thị trường hợp tác.

Cuối cùng và quan trọng nhất, tự do của chủ nghĩa tư bản doanh nghiệp – quá trình kiên nhẫn của sự cảm hứng, sự đổi mới, sáng tạo và hợp tác – là bản chất của chính nghệ thuật! Do vậy quan điểm chống thị trường tự do truyền thống của các nghệ sĩ là mâu thuẫn, như Bono bây giờ dường như nhận ra.

Bạn nói, thị trường có thể tốt cho ngôi sao nhạc rock phương Tây, nhưng làm thế nào người nghèo Châu Phi có thể tồn tại mà không cần nỗ lực của chính phủ? Bono tổng kết như sau: “Để đối phó với đói nghèo ở đây và trên thế giới, phúc lợi và viện trợ nước ngoài là băng cứu thương Band-Aid. Doanh nghiệp tự do là sự chữa bệnh.”

Những gì mà Bono bây giờ ủng hộ không hề xa lạ đối với châu Phi. Ngược lại, doanh nghiệp tự do là hoạt động truyền thống, bằng chứng là hàng triệu cửa hàng nhỏ bé trên khắp những con đường của châu lục này. Nhưng giới cầm quyền cảm thấy thoải mái hơn với sự can thiệp của chính phủ, với sự quản lý toàn diện của chính phủ đối với hoạt động kinh tế xã hội truyền thống của Pháp hay Liên Xô cũ. Sự gắn kết quan trọng giữa một môi trường kinh doanh lành mạnh và tăng trưởng kinh tế tránh khỏi hầu hết các chính trị gia, những người thường bận rộn với những sở thích trong khi bóp nghẹt hoạt động sản xuất của người khác. Nói cách khác, chủ nghĩa tư bản doanh nghiệp châu Phi được thay thế bằng chủ nghĩa tư bản bè phái, với sự lôi kéo về chính trị, độc quyền, bảo hộ khỏi sự cạnh tranh và tham nhũng. Buồn thay, điều này thường được khuyến khích bởi những quyền lực “thân thiện” tìm cách bợ đỡ kẻ thống trị địa phương cho một nhượng bộ đặc biệt hoặc thị trường cho các doanh nghiệp lớn của họ.

Vì những hoạt động trong quá khứ và danh tiếng lớn của mình, Bono ở một vị trí duy nhất để chỉ cho thế giới rằng viện trợ quốc tế làm hại hơn là giúp người nghèo bởi vì nó tạo ra động lực chính trị ngoan cố và gây trở ngại cho doanh nghiệp. Tác phẩm Gánh nặng của Người da trắng của William Easterly và Sự viện trợ chết người của Dambisa Moyo đưa ra những giải thích chi tiết cho sự thất bại của việc chuyển giao chính phủ – chính phủ.

Tổng quát hơn, Bono có thể chỉ cho thế giới rằng doanh nghiệp tự do là tốt cho tất cả mọi người, không chỉ các quốc gia kém phát triển.

TS. Emmanuel Martin (nhà phân tích của LibreAfrique.org, một dự án của Atlas Network)

Emmanuel Martin portrait
Dr. Emmanuel Martin is the new director of the Institute for Economic Studies in Europe in France. Emmanuel holds a PhD in economics and has written dozens of op-eds and commentaries on various topics ranging from development issues to Europe or libertarian analysis. Learn More about Emmanuel Martin >