July 11, 2014 | by Axel Kaiser Print

Mỗi cuộc cách mạng – những nỗ lực ảo tưởng của nó để thiết kế lại trật tự kinh tế xã hội và toàn thể từ trên xuống dưới – dẫn đến đổ máu, đau khổ, và chế độ độc tài. Ở đây, lịch sử cho thấy hầu như không có trường hợp ngoại lệ – ngoại trừ, tất nhiên, cho cuộc Cách mạng Mỹ, vừa kỷ niệm lần thứ 238 hôm 4 tháng Bẩy vừa qua.

Trong khi cuộc Cách mạng Pháp, hành động của những người theo chủ nghĩa duy lý – bình đẳng đầu tiên của kỷ nguyên hiện đại, dẫn đến Thời kỳ Khủng bố (tạm dịch từ Reign of Terror) và dẫn đến một sự mở rộng lớn được báo trước những cuộc cách mạng Mác xít, cả về hình thức và chất, cuộc Cách mạng Mỹ sản sinh nền dân chủ đầu tiên của kỷ nguyên hiện đại và nhân loại xã hội thịnh vượng nhất, tự do nhất đã từng biết.

Như Lord Acton sau này chỉ ra, châu Âu dường như không có khả năng yêu thương tự do; tự do sẽ phải tìm mảnh đất màu mỡ ở Mỹ để chinh phục thế giới. Câu hỏi then chốt là tại sao, không giống như những cuộc cách mạng khác, Cách mạng Mỹ đã đem lại một xã hội tự do cả về chính trị và kinh tế.

Câu trả lời là độc lập của Mỹ không thực sự là sản phẩm của một cuộc cách mạng. Người Mỹ, không giống như người Pháp và Liên Xô, không bao giờ cố gắng để thiết lập trật tự bắt đầu từ một trật tự vuông vức, và họ không bao giờ tin tưởng vào kế hoạch sắp đặt xã hội được thiết kế bởi các nhà trí thức.

Khi người thực dân nổi dậy chống lại nhà vua Anh, họ đã làm như vậy bằng cách cáo buộc ông, với lý do vi phạm pháp chế cơ bản nhất và những nguyên tắc của truyền thống Anh. Trong số này, họ nhấn mạnh quyền sở hữu, tuân thủ quy trình pháp luật, và đại diện chính trị.

Kể từ khi họ đến Mỹ, những người định cư đầu tiên đã kết hợp pháp quyền và các nguyên tắc về chủ quyền phổ quát như là nền tảng của trật tự chính trị. Cuộc Cách mạng Mỹ là như vậy, một cuộc đấu tranh để bảo vệ, không phá hủy các định chế đã được thành lập.

Do đó, Edmund Burke, người đã khởi xướng một cuộc tấn công bùng nổ về Cách mạng Pháp và nỗ lực của nó để xây dựng một trật tự hoàn toàn mới từ trên xuống, đã đánh giá cuộc Cách mạng Mỹ bằng cách báo hiệu rằng người thực dân đã “không chỉ ủng hộ tự do, mà còn ủng hộ tự do theo tư tưởng Anh, và trên những nguyên tắc Anh.”

John Adams, tổng thống thứ hai của Hoa Kỳ, và có lẽ là học nhiều nhất tư tưởng của Các nhà lập quốc, đã tiến xa khi nói rằng cuộc Cách mạng Pháp, với chủ nghĩa quân bình và chủ nghĩa duy lý, đã không phải là một “nền tảng chung” với cuộc Cách mạng Mỹ và tất cả các định chế được tạo ra được coi là “ngu ngốc.” Đây là một nhân tố quan trọng mà luôn luôn đặt các nhà tự do cổ điển ra khỏi những nhà xã hội chủ nghĩa. Các nhà tự do cổ điển trong truyền thống Anglo-Saxon tin rằng tiến bộ là kết quả của một quá trình tiến hóa lâu dài và phức tạp được dẫn dắt bởi lực lượng tự phát phát triển từ bên trong xã hội. Các định chế như ngôn ngữ, tài sản, gia đình, tiền bạc, thị trường, và nhiều thứ khác mà ở đó xã hội được xây dựng đã không được “phát minh” bởi những cái đầu thông minh, mà được hiện lên dần dần qua hàng triệu những hành động của con người mà không có sự chỉ đạo từ bất kỳ một tổ chức nào.

Vì lý do đó, các nhà tự do cổ điển nhìn tự do như là đài phun của sự tiến bộ. Các nhà chủ nghĩa xã hội – và được gọi là những nhà tự do cấp tiến – mặt khác lại có xu hướng tin rằng sự tiến bộ có thể được thiết kế từ đỉnh và tất cả sự cần thiết tiến bộ xã hội là cho một tầng lớp tinh hoa chính trị và trí thức khai sáng nhằm tạo ra luật pháp để hướng dẫn cuộc sống của người dân. Vì lý do đó, nhà nước được coi là giải pháp cho mọi vấn đề.

Chủ nghĩa tự do đã sinh ra nền dân chủ và sự thành công về kinh tế của Mỹ phụ thuộc vào sự sáng tạo của những con người bình thường và tính hiệu quả của xã hội dân sự để chăm sóc những người cần hỗ trợ. Điểm cuối cùng này rất quan trọng. Một điều gây ấn tượng nhất với Alexis de Tocqueville trong chuyến thăm của ông đến Mỹ trong thế kỷ 19 là số lượng các hiệp hội dân sự tự nguyện đã tồn tại trên cả nước để đáp ứng nhu cầu của xã hội. Tocqueville lưu ý rằng ngược với Pháp, nơi mà nhà nước quan tâm đến tất cả mọi thứ, các tổ chức này không thể lớn được.

Đồng hương của Tocqueville, nhà kinh tế Frédéric Bastiat, có lẽ nhận xét rằng trong khi người Pháp hy vọng ​​”tất cả lợi ích của con người hình dung được” có được từ nhà nước, người Mỹ không mong đợi bất cứ gì từ bất cứ ai ngoài bản thân họ. Thậm chí ngày nay không có ai rộng rãi và rộng lượng hơn người Mỹ, theo tất cả các chỉ số về định lượng.

Sự đoàn kết cao ở Mỹ tương quan với sự hiểu biết của người dân về tự do do không có sự can thiệp của bên thứ ba tùy ý trong cuộc sống của những người khác. Theo quan điểm này, chúng ta được tự do, miễn là chúng ta không phải theo ý chí của người khác, ngay cả khi phương tiện vật chất của chúng ta có giới hạn. Có nghĩa chúng ta làm chủ số phận của chính chúng ta, chúng ta chịu trách nhiệm cho cuộc sống của chính mình, và trong một nghĩa huynh đệ, vì lợi ích của đồng loại chúng ta đang gặp khó khăn.

Và mặc dù việc mở rộng nhà nước phúc lợi đang làm hỏng sự đoàn kết của người Mỹ, như Niall Ferguson chỉ ra, khi một người Mỹ nhìn thấy những người có nhu cầu, anh ta hành động để giúp đỡ họ. Anh ta không trốn tránh trách nhiệm xã hội của mình bằng cách tuyên bố rằng các quan chức nhà nước và chính trị gia nên giải quyết các vấn đề xã hội. Sự đoàn kết trong truyền thống Mỹ được hiểu như là một vấn đề trách nhiệm cá nhân, như một nghĩa vụ đạo đức với đồng loại, và không phải là một cái cớ để tăng quyền lực nhà nước.

Như người ta có thể dễ dàng nhìn thấy, kết quả của triết lý trách nhiệm cá nhân là giới hạn quyền lực chính phủ. Ít người có thể thể hiện tốt hơn tinh thần chủ nghĩa tự do Mỹ như Thomas Jefferson, trong diễn văn đầu tiên khi nhậm chức Tổng thống đã tuyên bố: “Còn điều gì nữa cần thiết để làm cho chúng ta hạnh phúc và dân giàu? Vẫn còn một điều nữa, những công dân bạn bè – một chính phủ khôn ngoan và tiết kiệm, sẽ hạn chế người ta làm tổn thương người khác, nói cách khác sẽ để họ tự do thực hiện theo đuổi của chính họ về ngành nghề và cải tiến, và sẽ không lấy từ miệng người lao động cái bánh mỳ họ đã kiếm được.”

Sống mãi “cuộc cách mạng” của Jefferson và những người đồng hành vì những lý tưởng của họ là lối thoát duy nhất cho Nam Mỹ, khu vực đã bị hủy hoại bởi những ảo ảnh của những nhà duy lý tuyên bố rằng nguồn gốc của sự tiến bộ và phúc lợi xã hội là quyền lực chính trị và kế hoạch nhà nước, chứ không phải là tự do cá nhân và sự đoàn kết tự phát của xã hội dân sự.

Axel Kaiser (nguồn AtlasOne, Doimoi.org dịch)

Axel Kaiser là Giám đốc điều hành Fundación Para el Progreso, một tổ chức nghiên cứu độc lập của Chile, hiện đang làm tiến sỹ tại Đại học Heidelberg (Đức).  Bài viết được đăng tải lần đầu trên tờ El Mercurio.com bằng tiếng Tây Ban Nha, được dịch và tái xuất bản với sự cho phép của tờ báo và tác giả. 

http://www.doimoi.org/modules.php?name=News&opcase=detailsnews&mid=1789&mcid=341&keyword=AtlasOne