August 2, 2013 | by Stefan Kolev Print

Bungari, là một đất nước tương đối nhỏ ở ngoại biên châu Âu, hiếm khi nhận được sự bao phủ rộng rãi của các phương tiện truyền thông quốc tế. Ngày 24 tháng Bảy, lại hoàn toàn khác: hình ảnh đáng báo động của Sofia đã có mặt khắp nơi ở châu Âu và Mỹ trên mạng trực tuyến và báo in. Trường hợp này rõ ràng là đáng báo động: Trong đêm trước, cảnh sát đã thực thi bạo lực khốc liệt đối với người biểu tình đang bao vây tòa nhà của quốc hội. Cái gì là nguyên nhân của những sự kiện?

Hơn 40 ngày trước, các cuộc biểu tình hàng loạt bắt đầu tại Sofia hàng ngày. Những người tham gia, trong đó có nhiều học sinh trung học và sinh viên đại học, đã kinh ngạc bởi sự đề cử không rõ ràng vào những vị trí cao trong chính phủ mới, nổi bật nhất là việc đề cử một doanh nhân truyền thông nổi tiếng 33 tuổi vào vị trí đứng đầu cơ quan tình báo nội địa đầy quyền lực. Việc này và các việc tương tự khác được hiểu là các dấu hiệu hiển nhiên của mối quan hệ chặt chẽ giữa giới chính trị và giới kinh doanh bán hợp pháp. Các cuộc biểu tình chắc chắn là phi đảng phái, vì hầu hết những người biểu tình trẻ từ chối có liên quan đến các đảng đối lập trong quốc hội và cáo buộc việc thiết lập về mặt chính trị đối với hành vi tham nhũng. Vì vậy, tôi thích thuật ngữ “cleptocracy” – hiểu như là một từ đồng nghĩa thanh lịch cho thuật ngữ “cronyism” – để mô tả hệ thống hiện tại, do việc tự làm giàu vô nguyên tắc do công chúng trả các chi phí là đặc điểm đặc trưng của các tầng lớp kinh tế-chính trị trong suốt 23 năm qua.

Quá trình chuyển đổi của Bungari đã là một quá trình rất phức tạp. Tất cả bắt đầu vào năm 1989 khi, không giống như các nước Trung Âu như Ba Lan hay Tiệp Khắc, các tầng lớp cộng sản tự làm giả số liệu của chế độ cũ, thay thế nó rất tinh tế bằng cấu trúc mới, trong đó các số liệu cũ của đảng cộng sản và các tổ chức trực thuộc để giữ lại “đỉnh cao chỉ huy” quan trọng trong cả hệ thống chính trị và kinh tế. Đảng cộng sản cũ đã đổi tên thành Đảng Xã hội Bungari (là đảng chính trong liên minh chính phủ hiện hành), cũng có thay đổi một số các nhà lãnh đạo, nhưng không giống như hầu hết những đảng cộng sản trước đây ở Trung Âu, Đảng Xã hội Bungari chưa bao giờ thực sự trở thành một tổ chức dân chủ xã hội theo kiểu Tây Âu. Nhớ lại “thời gian tốt đẹp trước” khi Bungari là vệ tinh Xô Viết trung thành nhất vẫn được duy trì là một phần của những lời hoa mỹ của Đảng này.

Tất nhiên, bức tranh không chỉ toàn ảm đạm: Sau khi siêu lạm phát tàn phá vào năm 1996/1997, đã có một số thành công kinh tế vĩ mô đáng chú ý. Năm 1997, IMF đã giúp xây dựng một hội đồng tiền tệ, neo tỷ giá đồng lev Bungari với đồng mác Đức và sau đó với đồng euro, tuyên bố việc ổn định tiền tệ là kết quả chưa từng có. Nợ công đã giảm đáng kể, hiện tại là 18% GDP một trong những mức thấp nhất trong Liên minh châu Âu – một sự phát triển ngẫu nhiên mà các nhà kinh tế và người biểu tình nhìn thấy bị đe dọa bởi các đề xuất ngân sách mới của chính phủ và các kế hoạch kích hoạt để xây dựng một nhà máy điện hạt nhân mới do các tập đoàn Nga dẫn dắt. Ngoài ra, Bungari là một trong những nước có mức thuế suất thấp nhất trong Liên minh châu Âu, mức thuế thu nhập cá nhân là 10% và thu nhập doanh nghiệp cũng là 10%. Tuy nhiên, không có chính phủ nào đã thành công trong việc gỡ rối mối liên hệ chết người giữa các cấu trúc kiểu mafia trong bộ phận lớn nền kinh tế và các tầng lớp chính trị, mặc dù (khá rời rạc và hầu hết là không có hiệu quả) những nỗ lực của Liên minh châu Âu để thực hiện áp lực từ bên ngoài. Chất lượng thể chế là kém như vậy, thậm chí so với các nước láng giềng trực tiếp, vì vậy sau khi kết thúc quá trình xây dựng và bong bóng bất động sản vỡ vào năm 2009, các nhà đầu tư nước ngoài đã trở nên miễn cưỡng tham gia vào các dự án mới, các dòng vốn nước ngoài mới bị thu hẹp nghiêm trọng.

Những cuộc biểu tình ở Bungari là duy nhất? Một số nhà bình luận quốc tế đã có suy luận tương tự với những sự kiện gần đây ở Ai Cập hoặc Hy Lạp. Có, tất nhiên, có sự khác biệt lớn. Ở Bungari, không giống như ở Ai Cập, không có vấn đề quyền lợi tôn giáo, cũng không có gì so sánh với cấu trúc quân sự của Ai Cập. Không giống như Hy Lạp, không có quan điểm chống phương Tây trong các cuộc biểu tình, mà hoàn toàn ngược lại, những người biểu tình đang háo hức về sự hỗ trợ mà họ nhận được từ phương tiện truyền thông nước ngoài và đại sứ các nước EU, mà họ đã thực hiện không đúng phép ngoại giao đối với chính phủ trong những tuần qua.

Nhưng thực sự có thể có sự tương đồng với các cuộc biểu tình ở Địa Trung Hải. Người biểu tình của tất cả các thế hệ đã lớn tiếng và nói rõ ràng hơn “Đủ rồi!” đối với các tầng lớp hiện tại của tất cả các bên. Có thể là quá trình chuyển đổi của Bungari cuối cùng sẽ có một kết thúc có hậu, tuy nhiên, đối với tôi có nghĩa là đất nước này tiến chậm đến ý tưởng của một trật tự tự do, bao gồm nền pháp quyền tạo khung khổ cho một nền kinh tế thị trường cạnh tranh, một nền dân chủ có trách nhiệm và một xã hội dân sự sống động. Để được rõ ràng hơn, đây là sự trái ngược hoàn toàn của việc chuyển đối đất nước thành một bản sao nhỏ của nước Nga do Putin lãnh đạo, mà vẫn có thể có trong tưởng tượng của một số Russophiles (người yêu mến nước Nga) ngày nay tại Sofia. Điều mà nhiều người trên đường phố nói là một giấc mơ của Bungari trở thành chỉ là một quốc gia châu Âu bình thường, có thể với một mức sống khiêm tốn như “anh em” trước đây của chúng ta ở Trung Âu. Điều này có là không tưởng? Những tuần và tháng tới có thể chứng minh quyết định cho việc trả lời câu hỏi này.

Stefan Kolev, born 1981 in Sofia and Bulgarian citizen, is professor of economics at the West Saxon University of Applied Sciences in Zwickau and managing director of the Wilhelm Röpke Institute in Erfurt, Germany. Learn More about Stefan Kolev >