February 10, 2014 | by Edo Omercevic Print

Điều mà các nước kém phát triển cần đầu tiên là triết lý tự do kinh tế và doanh nghiệp tư nhân.


Một mùa xuân Bosnia dường như đã bùng nổ. Trong nhiều ngày, người dân trên khắp đất nước biểu tình chống chính phủ và kêu gọi công chức nhà nước từ bỏ công việc.

Nhưng sau đó các cuộc biểu tình trở nên tồi tệ. Nhiều tòa nhà và đường phố bị đốt cháy. Người dân và cảnh sát bị thương. Hồ sơ lưu trữ trong các cơ quan của Bosnia bị chìm trong lửa. Toàn bộ hệ thống hành chính sắp sụp đổ. Ở một đất nước rất quan liêu như Bosnia, sự mất mát hồ sơ tài liệu có nghĩa là sụp đổ hoàn toàn.

Không giống như những nơi khác, những cuộc biểu tình này không chuyển sang chống lại một kẻ bạo ngược. Người dân biểu tình vì họ đang đói – họ không có công ăn việc làm. Một cách chính thức, khoảng 40% người Bosnia đang thất nghiệp. Nhiều người dân hơn 30 năm qua chưa từng có thậm chí chỉ một ngày làm việc chính thức.

Lý do cho tình trạng đen tối này là rõ ràng. Theo Báo cáo Tự do Kinh tế mới nhất của Viện Fraser, năm 2011 Bosnia xếp hạng 91 trong số 152 quốc gia. Chỉ số thể hiện kém nhất là quy mô của chính phủ (xếp hạng 122) và luật lệ kinh doanh (xếp hạng 120).

Bắt đầu một việc kinh doanh là một cơn ác mộng ở Bosnia. Chi phí rất lớn. Để đăng ký một công ty trách nhiệm hữu hạn mất gần 3 tháng lương trung bình (trung bình hàng tháng là 420 euro), và sau khi đăng ký, người ta phải trả tiền đóng góp hàng năm khoảng một tháng lương trung bình. Thêm nữa, ít nhất hai người phải làm việc tại một mức lương tối thiểu tổng là 300 euro. Thậm chí sử dụng tình nguyện viên công ty cũng phải trả tiền – công ty phải trả tối thiểu khoảng  100 euro mỗi tháng cho nhà nước. Và dường như là chưa đủ, người bán phải nộp thuế VAT trước khi nhận tiền từ khách hàng của mình.

Nhưng ác mộng lớn nhất là khi thanh tra chính phủ đến hỏi thăm doanh nghiệp của bạn. Thiếu sót nhỏ có thể làm bạn mất một tài sản nhỏ. Hàng xóm của tôi, một cửa hàng bánh đã đóng cửa sau khi thanh tra phát hiện rằng người chủ cửa hàng đã không chuẩn bị một bản báo cáo tóm tắt hàng tháng về thu nhập của nhân viên cho cơ quan thuế, mặc dù ông ta đã gửi báo cáo hàng ngày. Tiền phạt là 1000 euro, mà người chủ không thể và không muốn trả. Kết quả là, người hàng xóm của tôi mất cửa hàng bánh, người chủ và gia đình ông ta trở lại thị trường lao động cạnh tranh với những người khác cho một ít công việc có sẵn. Cửa hàng, quán bar, và các doanh nghiệp khác đang đóng cửa vì chúng không đáp ứng các tiêu chuẩn không gian quy định. Đất nước này với ít hơn 4 triệu dân, có 65.000 tài khoản ngân hàng của 40.000 công ty bị phong tỏa. Các công ty nợ chính phủ các loại thuế hơn 700 triệu euro (chỉ tính các công ty nợ hơn 25.000 euro).

Chế độ thân hữu của chính phủ cũng tạo ra thách thức, nhưng không may điều này đã nảy sinh nhu cầu về sự can thiệp của chính phủ nhiều hơn. Ví dụ, ở Tuzla khoảng 600 người cáo buộc chính quyền làm ngơ về sự sụp đổ của một số doanh nghiệp nhà nước sau khi tư nhân hóa và yêu cầu chính phủ cứu các công ty để đảm bảo việc làm liên tục và tiền lương của họ. Ngoài ra, nhiều người thất nghiệp đòi chính phủ tạo ra công ăn việc làm cho họ, đảm bảo tất cả các sinh viên tốt nghiệp có việc làm, áp đặt giới hạn một người/một việc, cung cấp chăm sóc sức khỏe phổ quát, và nói chung là tạo ra một ngày mai tốt hơn. Đây là nhu cầu bất khả thi chuẩn của chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản. Nhu cầu hợp lý duy nhất là cắt giảm lương của các chính trị gia cao cấp (hiện cao gấp đôi so với nước láng giềng Serbia và gấp 5 so với thu nhập trung bình của Bosnia) và đơn giản hóa bộ máy hành chính.

Các cuộc biểu tình khắp Bosnia cho thấy người đã có đủ sự hỗn độn, nhưng đòi hỏi của họ cho thấy họ đang sai lầm khi tìm một giải pháp. Các chính trị gia có nên đồng ý với những đỏi hỏi này, chúng ta sẽ có một chính phủ thậm chí còn nặng nề hơn.

Những gì Bosnia và Herzegovina cần đã được nhà kinh tế vĩ đại Ludwig von Mises nhận biết: Cách để các quốc gia kém phát triển trở nên giàu có hơn không phải là thông qua viện trợ vật chất. Sự thịnh vượng không chỉ đơn giản là vấn đề đầu tư vốn. Đó là vấn đề tinh thần, trí tuệ và ý thức hệ. Điều mà các nước kém phát triển cần đầu tiên là triết lý tự do kinh tế và doanh nghiệp tư nhân.

Nếu chúng ta không đạt được điều đó, các cuộc biểu tình sẽ không mang lại một tương lai tốt hơn cho người dân Bosnia, mà là một tương lai xấu nhất.

Edo Omercevic (Doimoi.org dịch)

 http://www.doimoi.org/detailsnews/1725/341/huong-ve-mot-mua-xuan-bosnia.html