July 15, 2014 | by Emmanuel Martin Print

Nhà nước phúc lợi kiểu Pháp đã tạo ra một “phúc lợi giai cấp” thậm chí phức tạp hơn, do chính phủ – giống như một chế độ quân chủ – có khả năng ban “đặc quyền” cho các hiệp hội ngành nghề được hưởng ân huệ trên cơ sở khả năng lobby và đe dọa đình công của họ.

 


Tại nước Pháp, tần số các cuộc đình công đã giảm trong giai đoạn cuối. Nhưng đất nước vẫn dễ bị xung đột xã hội – như các cuộc đình công mới nhất chứng minh – và nếu những cải cách cần thiết được thực hiện, nhiều điều được mong đợi hơn.

Một vài ngày trước lễ khai mạc lễ hội quốc tế Avignon – một trong những sự kiện văn hóa nổi tiếng nhất của Pháp – đã bị hủy bỏ vì giới hoạt động showbiz là người lao động tạm thời đình công chống lại những thay đổi trong hệ thống trợ cấp thất nghiệp hào phóng cho họ.

Phà nối giữa thành phố lớn miền nam Marseille và đảo Corsica, một địa điểm du lịch rất phổ thông, đã bị dừng hoạt động trong 2 tuần do công nhân bến phà đình công, họ từ chối việc tái cơ cấu công ty SNCM của họ, công ty này là tổ chức công cộng lớn được thụ hưởng sự độc quyền tại bến cảng của thành phố. Cuộc đình công đã không chỉ tổn hại nền kinh tế của Corsica mà còn cả của Marseille – vì tàu bè sẽ không dừng lại ở cảng này do sợ bị phong tỏa.

Ba tuần trước công nhân đường sắt đã đình công, do sợ rằng việc mở cửa sắp tới cho cạnh tranh sẽ phá vỡ những gì người Pháp gọi là “lợi thế xã hội” của họ.  Vì vậy, các công nhân ngăn cản công dân và khách du lịch Pháp sử dụng xe lửa, tạo ra một cơn ác mộng trong một số thành phố. Chủ tịch công ty đường sắt quốc gia (SNCF), Guillaume Pepy, cho biết trong chín ngày đầu tiên của cuộc đình công tốn đã làm công ty thiệt hại hơn 150 triệu euro – bằng 1/3 lợi nhuận năm 2013 của công ty.

Nhân viên không lưu cũng tham gia đình công trong tuần đầu tiên của kỳ nghỉ lễ và cuối tuần bận rộn nhất trong năm.

Tại sao có quá nhiều cuộc đình công?

Các mối quan hệ lao động và xã hội được quản lý nặng nề bởi nhà nước phúc lợi tập trung ở Pháp. Chúng ta biết nhà nước phúc lợi tạo ra mâu thuẫn giữa quyền lợi cá nhân tiêu cực và “quyền” phúc lợi tích cực, và giữa các thế hệ hiện tại và tương lai. Nhưng nhà nước phúc lợi kiểu Pháp đã tạo ra một “phúc lợi giai cấp” thậm chí phức tạp hơn, do chính phủ – giống như một chế độ quân chủ – có khả năng ban “đặc quyền” cho các hiệp hội ngành nghề được hưởng ân huệ trên cơ sở khả năng lobby và đe dọa đình công của họ – hoặc từ chối đi bỏ phiếu.

Hậu quả là làm cho cái gọi là hệ thống “đoàn kết” của Pháp không công bằng – đó là, một số người “bình đẳng hơn những người khác.”  Bi kịch của cái chung liên quan đến nhà nước phúc lợi – hành xử với sự giàu có của cá nhân như là một nguồn lực tập thể cho bất cứ ai lấy – ở đây bi kịch được khuếch đại bởi thực tế là các nhóm lợi ích đặc biệt khác nhau có sự tiếp cận khác nhau đến túi tiền của người khác. Trong cuộc đua “cướp bóc lẫn nhau” này,  như nhà kinh tế học người Pháp thế kỷ 19 Frederic Bastiat thường nói, mục tiêu là có được lợi thế của người cầm quyền và hét lên rằng tôi xứng đáng hơn – luôn luôn, tất nhiên, vì lợi ích của công chúng.

Vi dụ, tạo cho giới hoạt động showbiz thành người lao động tạm thời. Họ thường làm việc theo yêu cầu giờ tối thiểu cần thiết để yêu cầu trợ cấp thất nghiệp, và đóng góp của họ chỉ chiếm 1/5 khoản trợ cấp trả cho họ. Chênh lệch này được tài trợ bởi tiền của người khác. Một lần nữa, điều này là chiêu bài “đoàn kết”, hoặc cần thiết phải “bảo tồn văn hóa.”

Một ví dụ rộng hơn là chính các hiệp hội. Mặc dù họ có cùng tiếng nói trong nhiều chính sách như “đối tác xã hội” chính thức, mức độ đại diện của họ chỉ khoảng 8% lực lượng lao động! (Nhiệm vụ chính của họ là đàm phán tiền công đã bị suy yếu bởi thực tế là chính phủ đặt mức lương tối thiểu quốc gia). Bởi vì họ có quá ít thành viên, các hiệp hội cần phải dựa vào tiền tài trợ của người nộp thuế, và hầu hết các vị trí trong hiệp hội không được các thành viên trả lương mà bởi những người chủ công hoặc tư nhân. Động lực làm việc của họ ngược với trách nhiệm giải trình, tính minh bạch và đối thoại đúng đắn. Đình công bằng tiền của người khác luôn luôn dễ hơn là hợp tác.

Hệ thống này củng cố xung đột và thách thức về mặt tinh thần

Rõ ràng, việc cướp bóc được thể chế hóa này – trong đó hàm ý một sự bất bình đẳng giữa những người trả tiền và những người thụ hưởng – tạo ra sự ghen ghét, đố tị, và thất vọng giữa các nhóm xã hội. Theo các nhà kinh tế Pierre Cahuc và Yann Algan, sự kết hợp của ban phát tập trung “tình trạng” và “quyền” xã hội trong bối cảnh chủ nghĩa nghiệp đoàn mạnh mẽ (đại thể là, thống trị bởi những lợi ích đặc biệt) đã tạo ra một xã hội “mất lòng tin” và “thách thức”.

Đó là lý do tại sao, mặc dù người Pháp thích biểu lộ “đối thoại xã hội”, trên thực tế, không thể có bất kỳ loại đối thoại nào. Họ không thể nói chuyện với nhau “theo chiều ngang”, qua hàng rào hàng xóm, cũng như qua các nhóm nghề nghiệp, bởi vì họ thường nói trực tiếp với chính phủ. Sự phân cực của quan hệ xã hội do chính phủ, “Hoàng tử”, đã làm xói mòn động lực bên trong của sự hợp tác trong xã hội dân sự.

Cuộc khủng hoảng ở Corsica là một minh chứng tốt về điều này: doanh nhân và người nông dân địa phương thất vọng do hậu quả của những cuộc đình công của công nhân công ty SNCM đã tổ chức một cuộc biểu tình… ngay trước trụ sở quận trưởng (là đại điểm làm việc của chính quyền địa phương).

Ngày hôm nay, với tình hình tài chính của Pháp, sự đồng thuận dựa trên thảo luận là cần thiết để thực hiện cuộc cải cách khẩn cấp. Nhưng mô hình xã hội Pháp đã tạo ra nhiều lợi ích được ban phát làm cản trở cuộc cải cách. Với tình trạng nợ công và yêu cầu cắt giảm khẩn cấp, nhiều cuộc đình công sẽ chắc chắn xảy ra.

Trong khi thị trường tự do dựa trên nền pháp quyền dạy chúng ta làm thế nào để hợp tác thông qua hợp đồng và trách nhiệm, và giải quyết tranh chấp một cách hòa bình; quy định của chính phủ về các mối quan hệ xã hội và lao động, đặc biệt là thông qua việc ban phát các trạng thái khác biệt, tạo ra xung đột và lạm dụng. Nước Pháp có lẽ cần phải cải cách nhanh chóng mô hình “chống xã hội”.

Emmanuel Martin portrait
Dr. Emmanuel Martin is the new director of the Institute for Economic Studies in Europe in France. Emmanuel holds a PhD in economics and has written dozens of op-eds and commentaries on various topics ranging from development issues to Europe or libertarian analysis. Learn More about Emmanuel Martin >